Opgelet: Nesten eikenprocessierups vallen uit boom

Bericht uitgegeven op zondag 14 december door De Natuurkalender.

Eikenprocessierupsen hebben ongeveer 600.000 brandharen. Deze haren veroorzaken gezondheidsproblemen bij mens en dier. De rupsen zitten overdag in zelfgemaakte nesten. In deze nesten vervellen ze meerdere keren en verpoppen ze zich. Hierbij komen miljoenen brandharen in de nesten terecht. De nesten vallen op een gegeven moment uit de boom waarna de brandharen zich in de directe omgeving verspreiden en tot 8 jaar lang voor problemen kunnen zorgen.

De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder (Thaumetopoea processionea). Deze vlinder legt zijn eitjes in de toppen van eikenbomen. Wanneer deze rond eind april in blad komen, komen de eitjes uit. De rupsen hebben lange, witte haren. Na een aantal vervellingen ontwikkelen ze vanaf half mei de beruchte brandharen. Deze brandharen zijn 0,1-0,2 mm lang, en laten makkelijk los waarna ze door de wind worden verspreid. Een enkele rups kan al 600.000 brandharen hebben. Na elke vervelling worden weer zo’n aantal haren aangemaakt.

Nesten in de boom
Overdag zitten de rupsen bij elkaar in een spinsel tegen de stam of dikkere takken, waar ze later ook verpoppen. Deze "nesten" bestaan uit een dicht spinsel van vervellingshuidjes met brandharen en uitwerpselen. Op het bijgevoegde youtube filmpje wordt een eikenboom getoond waarin twee nesten boven elkaar op de stam van een zomereik zitten en een derde nest in de oksel van de onderste tak zit. De rupsen gaan ’s nachts vanuit de nesten in een grote groep op zoek naar voedsel: de zogenaamde "processies". Op het filmpje is het spoor waarover ze lopen te zien aan de draden die zijn achtergebleven. De rupsen verpoppen begin juli tot een onopvallende nachtvlinder. De vrouwtjes hiervan zetten begin september hun eitjes weer af. Het nest blijft verlaten achter.

Miljoenen brandharen komen vrij: gezondheidsrisico’s
Onder invloed van wind, regen en sneeuw kunnen de verlaten nesten uit de boom vallen en op de grond belanden. Bij de nesten die getoond worden in het filmpje is dat gebeurd. Ook bij snoeiwerkzaamheden kunnen de nesten uit de boom vallen. Indien de nesten niet opgeruimd worden zullen de nesten geleidelijk uit elkaar vallen. Aangezien veel eikenprocessierupsnesten in laanbomen worden aangetroffen is er ook het risico dat de nesten in de maaimachine komen. Bij het uit elkaar vallen van de nesten komen de miljoenen brandharen vrij in de omgeving. Het probleem is dat de haren tot 8 jaar lang gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. Doordat de haren microscopisch klein zijn is het onmogelijk om de haren indien ze eenmaal vrij gekomen zijn te verwijderen uit de omgeving.

Tekst, foto’s en film: Arnold van Vliet, De Natuurkalender, Wageningen UR.

Meer informatie over de eikenprocessierups op www.natuurkalender.nl

Overige natuurberichten over de eikenprocessierups:

• Eerste eikenprocessierupsen weer uit ei (23-4-2008)
• Meer eikenprocessierupsen door veranderend klimaat (27-4-2008)
• Opgelet, eikenprocessierups krijgt nu brandharen (23-5-2008)
• De eikenprocessierups op reis door Europa (13-6-2008)
• Eikenprocessierupsen actief in Noord-Brabant (18-7-2008)