Beheer-op-maat als het om de grutto gaat

Bericht uitgegeven op vrijdag 9 mei 2008 door Alterra, Wageningen UR

Als ambassadeur van het Nederlandse polderlandschap wordt de grutto scherp in de gaten gehouden. Dat heeft echter niet kunnen verhinderen dat het aantal grutto’s in de afgelopen decennia enorm is afgenomen. De eerste nesten van 2008 zijn inmiddels gespot en ook zijn op verschillende plaatsen al kuikens waargenomen. Maar gaan die kuikens het ook redden?

De grutto broedt bij voorkeur op vochtige veengraslanden en leeft van wormen en insecten. Net als andere weidevogels heeft de grutto de afwisseling van gemaaid en ongemaaid gras nodig om te broeden en jongen groot te brengen. De grutto maakt het liefst een onopvallend grasnest in de lange, structuurrijke vegetatie. Zo hebben de jongen voldoende voedsel (insecten) en bescherming om groot te worden en niet door kraai, vos of andere rover te worden verschalkt. In de intensieve landbouw waar het grasland vroeg wordt gemaaid en begraasd zit de grutto in de knel. Toch blijkt vroeg maaien niet altijd fataal voor de kuikens. Als er in de buurt een perceel is met voldoende lang gras, dan kunnen ze daar naartoe verhuizen. Kuikens kunnen zo’n 225 tot 400 meter per dag afleggen!

Om weidevogels (en dus ook de grutto) te beschermen worden allerlei maatregelen genomen. Maar hoe effectief zijn die maatregelen? Het is inmiddels duidelijk dat het grootste knelpunt is om in de hele opgroeifase van de kuikens voldoende ‘kuikenland’ aan te bieden. Een goede ruimtelijke planning binnen moderne bedrijven is een ingewikkelde klus. Daarom is een web-based kennissysteem ontwikkeld: ‘Beheer-op-maat’. Hierin is alle beschikbare kennis over weidevogelbeheer opgenomen. Deze kennis kan gemakkelijk worden ontsloten en gebiedsgericht worden toegepast . Door de beheerplannen en de gegevens over de ligging van territoria in te voeren kunnen de beheerkwaliteit en de te verwachten resultaten worden bepaald. Het vormt de basis voor overleg en afstemming van het beheer.

Dit systeem is samen met de gebruikers uit de praktijk ontwikkeld. Inmiddels is het stadium bereikt waarin het systeem dit seizoen onder begeleiding van onderzoekers in circa 45 gebieden wordt uitgeprobeerd. Zo kan worden bekeken wat de sterke punten zijn en waar het systeem bijvoorbeeld nog te ingewikkeld is. Op www.lerenoverweidevogels.nl  kunt u beluisteren en zelf uitproberen hoe ‘Beheer op maat’ precies in zijn werk gaat. Klik daarvoor links boven op de tekst “Uitleg over beheren op maat” of op de tekst ”Onderwijsversie Beheren op Maat” (deze versie dateert van 2007, inmiddels zijn we veel verder). Zie onderstaande figuur voor een voorbeeld.

Beheer op Maat: de stippenscan. Toegepast in het gebied van de Ronde Hoep (NH). Analyse van de beheerkwaliteit voor periode 3 (1-15 juni). Elke stip is een grutto-territorium. De kleur van de stippen geeft aan of het beheer in de omgeving voldoende is of niet: groen= ruim voldoende kuikenland beschikbaar; oranje= net-aan voldoende; rood= onvoldoende of geen kuikenland beschikbaar. De kleur van de percelen (kuikenland) geeft aan of het kuikenland vanuit de territoria kan worden benut. Groen=aanbod is in evenwicht met aantal territoria; geel = overaanbod kuikenland (of kuikenland niet bereikbaar); blauw = aangeboden kuikenland is overbezet (risico dat kuikens verhongeren; meer aanbod is dus wenselijk). In het centrum van het gebied is er (ruim) voldoende kuikenland voor het aantal territoria. Aan de rand van het gebied is er voor veel territoria onvoldoende kuikenland in de nabije omgeving.

Voor meer informatie: kijk ook op het project Weidevogels, ruimtelijke evaluatie van het Beleidsondersteunend onderzoek (contactpersoon: Dick.Melman) of in het rapport Onderbouwing Grutto-geschiktheidskaart Nederland (A.G.M. Schotman e.a., 2007).

Tekst: Dick Melman en Annelies Bruinsma, Alterra, Wageningen UR
Foto: Danny Ellinger