Eikenprocessierups doorstaat koude winter goed

Bericht uitgegeven door De Natuurkalender op vrijdag 19 februari 2010

Eikenprocessierupsen zijn niet gedeerd door de langdurige koude van deze winter. Bij het opensnijden van eipakketjes blijken de rupsjes springlevend naar buiten te komen. Het is nog te vroeg om nu al iets te zeggen over de mogelijke overlast later dit jaar. Dat is afhankelijk van de weersomstandigheden in april, wanneer de rupsen normaalgesproken uit hun ei komen.

De eikenprocessierups heeft als gevolg van klimaatverandering de laatste jaren een enorme opmars gemaakt door Nederland. Onder bepaalde omstandigheden, met name warm en droog weer in het voorjaar, kan de rups voor grote overlast zorgen. Hij produceert namelijk brandharen die bij mens en dier irritaties veroorzaken aan ogen en luchtwegen.

Aangezien de eikenprocessierups een warmteminnende soort is, willen entomologen (insectendeskundigen) graag weten hoe de eikenprocessierups deze huidige koude winter doorkomt. Silvia Hellingman van het biologische plaagbestrijdingsbedrijf Biocontrole verzamelde op 8 februari eipakketjes van de eikenprocessierups bij Raalte (Overijssel); haar collega Henry Kuppen deed op 9 februari hetzelfde in Westerbeek (Noord-Brabant).

Op 12 februari voerde Silvia Hellingman onder de microscoop zogenaamde ‘keizersnedes’ uit op de eipakketjes om te zien hoe de rupsjes het maakten. Zowel de rupsjes uit Westerbeek als die uit Raalte bleken in een prima conditie te verkeren. Na het opensnijden kropen ze zonder hulp zelf het eitje uit (zie onderstaand filmpje). Andere keren moest Hellingman ze eerst voorzichtig met een kwastje prikkelen om ze in actie te laten komen.   

Opengesneden eipakketje van een eikenprocessierups onder de microscoop. Een eikenprocessierupseitje is ongeveer zo groot als een speldenknop. Normaalgesproken zitten er tussen de 40 en 250 eitjes in één eipakket.

Vorige jaar onderzocht Silvia Hellingman op dezelfde manier hoe de eikenprocessierupsen de winter door waren gekomen. Daarnaast ontdekte ze al eens dat de rupsen het drie weken zonder eten in de koelkast uithouden. Toch was ze dit jaar erg benieuwd hoe de rupsen het maakten. De koude periode van deze winter duurt veel langer dan die van vorig jaar, en buiten hebben de rupsen naast vorst ook de maken met koude oostenwind. Met name de eitjes uit Westerbeek waren afkomstig uit vrijstaande bomen waar de oostenwind vrij spel heeft. Veel guurdere omstandigheden dan in de koelkast dus. Uit elk eipakket bekeek ze een aantal rupsen. Ze nam eitjes uit de buiten- en binnenkant van het pakket omdat de omstandigheden hiertussen ook kunnen verschillen. Er was geen verschil in vitaliteit van de rupsen tussen deze verschillende locaties.

Het is nu nog te vroeg om te voorspellen of de eikenprocessierupsen dit jaar voor veel overlast zullen zorgen. Normaalgesproken komen de rupsen in april uit hun eitjes. Dan zijn vorst en gure oostenwind pas echt schadelijk voor de rupsen. 

Tekst: Sara Mulder, De Natuurkalender
Foto’s en filmpje: Silvia Hellingman

 .